CLT — drewno klejone krzyżowo: niezharmonizowana EN 16351 i ścieżka ETA dla budownictwa drewnianego 2026

Dlaczego CLT jest case study dla wdrażania ETA

Cross-Laminated Timber (CLT) to najszybciej rosnący segment konstrukcyjnego wyrobu drewnianego w Europie. Rynek UE (2024): 3,6 mln m³/rok, prognoza 2030: 9,2 mln m³/rok (dane European Confederation of Woodworking Industries — CEI-Bois). Główni producenci: KLH Massivholz (Austria), Binderholz (Austria/DE), Stora Enso Wood Products (Szwecja/Finlandia/Austria), Mayr-Melnhof Holz (Austria), Hasslacher Norica Timber (Austria). W Polsce: Steico SE (zakład w Czarnkowie), Talmon, Drewsmol.

Siła napędowa rynku:

1. Implementacja EPBD recast (Energy Performance of Buildings Directive, 2024/1275) — wymóg zero-emission buildings do 2030 r. dla nowych inwestycji publicznych, do 2050 r. dla całego zasobu. CLT jako wyrób biogenny z ujemnym GWP to narzędzie redukcji emisji.
2. Nowelizacje warunków technicznych w PL (nowelizacja z 2024 r.) — dopuszczenie budynków drewnianych do 4 kondygnacji w klasie pożarowej C (wcześniej ograniczenie do 2 kondygnacji).
3. Programy dotacyjne NFOŚiGW — preferencje dla budynków prefabrykowanych drewnianych w programach “Czyste Powietrze” i “Mieszkanie Plus”.
4. Zmiana zachowań inwestorów — rosnąca świadomość ESG wśród deweloperów (raporty CSRD od 2025 r.) skłania do wyboru materiałów biogennych.

Ale producent CLT napotyka na podstawowy problem regulacyjny: PN-EN 16351 — norma wyrobu — nie jest zharmonizowana pod CPR. Bez harmonizacji nie ma DoP na podstawie normy. Jedyna droga do CE: ETA.

Analiza normatywna — co jest, a czego brakuje

EN 16351 — norma istnieje, ale bez mandatu harmonizacji

PN-EN 16351:2021 (pierwsza wersja: 2015, aktualna rewizja: 2021) — Konstrukcje drewniane. Drewno klejone warstwowo krzyżowo (CLT). Wymagania. Norma specyfikuje:

• Materiał bazowy: drewno iglaste (świerk, sosna, jodła, modrzew) klasy co najmniej C16 wg EN 338.
• Klej: typu 1 wg EN 301 (PUR — poliuretan lub PRF — phenol-resorcinol-formaldehyde — rezorcynowy); klej typu 2 niedopuszczalny.
• Wymiary: grubość warstwy 6–45 mm, liczba warstw nieparzysta (3, 5, 7, 9), maksymalna grubość panelu 500 mm, maksymalny wymiar powierzchniowy 16×3,5 m.
• Wymagania wytrzymałościowe: klasa CL24h (drewno iglaste homogeniczne) lub CL24c (kombinowane); charakterystyki wg tabel 1–3 normy.
• Odporność na delaminację: badania wg EN 391 (cykl zamaczania-suszenia, brak rozwarstwienia w klejonych spoinach).
• Trwałość: klasa użytkowania 1 lub 2 (wilgotność drewna ≤ 20%, warunki budynku).

Problem: Komisja Europejska nie wydała mandatu dla CEN/CENELEC do włączenia EN 16351 do listy zharmonizowanych norm pod CPR. Wynik: norma istnieje, producent może projektować wg niej, ale nie może wydać DoP na podstawie tej normy — ścieżka CE wymaga ETA.

EAD 130005-00-0304 — dokument EOTA

Od 2015 r. EOTA (European Organisation for Technical Assessment — Europejska Organizacja ds. Oceny Technicznej) wydała EAD 130005-00-0304 — Solid wood slab element to be used as a structural element in buildings (wersja: 2015, aktualizacja 2022). Dokument służy jako podstawa opracowania ETA dla CLT i podobnych produktów z litego drewna warstwowego.

EAD specyfikuje:

1. Rozdział wstępny: definicja wyrobu, zakres stosowania, zamierzone wykorzystanie.
2. Właściwości do zadeklarowania: wytrzymałość, gęstość, wilgotność, przewodność cieplna, reakcja na ogień, emisja formaldehydu (dla wnętrz), odporność na biokorozję.
3. Metody oceny: odniesienia do norm EN 338, EN 408, EN 13501, EN 717, EN 335.
4. Weryfikacja i ocena stałości właściwości użytkowych: System 1 AVCP — najbardziej rygorystyczny (obowiązkowy audyt ZKP + ciągłe nadzorowanie produkcji).

Producent wnioskujący o ETA:

1. Składa wniosek do wybranego TAB (Technical Assessment Body).
2. Dostarcza dokumentację wyrobu (karta techniczna, rysunki, procesy produkcji, QA/QC).
3. TAB przeprowadza ocenę zgodnie z EAD.
4. Badania typu (ITT) — w laboratorium notyfikowanym, zwykle 400–800 tys. zł dla pełnego pakietu.
5. TAB wydaje ETA (European Technical Assessment) — dokument ważny 5 lat z możliwością przedłużenia.
6. Producent wydaje DoP + oznakowanie CE.

Harmonizacja w drodze — mandat M/573

Komisja Europejska pracuje nad mandatem M/573 (Cross-Laminated Timber, Glued Laminated Timber, Structural Timber Products) dla CEN/CENELEC. Mandat obejmuje rewizję EN 16351 i EN 14080 wraz z aneksem ZA (niezbędnym do harmonizacji). Status (kwiecień 2026 r.): mandat w procesie konsultacji publicznych CEN, oczekiwane wydanie zharmonizowanej wersji EN 16351 — 2028–2029 r.

Do tego czasu ETA pozostaje jedyną ścieżką europejską.

Konsekwencje dla czterech grup

A. Producent CLT

• ETA to nie jednorazowy dokument — wymaga ciągłego nadzorowania przez jednostkę notyfikowaną (System 1 AVCP). Audyt ZKP raz w roku + nieoczekiwane wizyty w zakładzie.
• Rozszerzenie linii produktów (nowy gatunek drewna, nowa grubość panelu, nowy klej) — wymaga uzupełnienia ETA lub wydania nowego ETA. Koszt: 50–150 tys. zł, czas: 3–5 miesięcy.
• Utrzymanie dokumentacji ZKP — producent musi wykazać zgodność z ETA przez całe życie certyfikatu. Dokumentacja obejmuje: wejściowe parametry drewna surowego, procesy klejenia (temperatura, ciśnienie, czas), testy kontrolne (wytrzymałość przesuwna międzywarstwowa), zapisy ze sprzętu kontrolno-pomiarowego, nadzorowanie operatorów.

B. Projektant konstrukcji drewnianej (architekt, inżynier)

• Wybór materiału: CLT z ETA vs. CLT bez ETA (tylko PN-EN 16351). Dla inwestycji zarejestrowanej wg prawa budowlanego wymagany jest materiał z deklaracją zgodności — ETA + DoP + CE. Bez ETA materiał może być użyty tylko jako element niekonstrukcyjny (okładzina, wypełnienie), nie jako konstrukcja nośna.
• Weryfikacja ETA — każdy ETA jest dostępny w bazie eota.eu. Projektant musi zweryfikować: datę ważności (ETA 5 lat), zakres zastosowania (klasa użytkowania, grubość, wymiary), parametry deklarowane (zgodność z projektem konstrukcyjnym wg Eurokodu 5).
• Obliczenia statyczne: zgodne z PN-EN 1995-1-1 (Eurokod 5), z uwzględnieniem parametrów z DoP producenta. Specjalistyczne oprogramowanie: Dlubal RFEM + moduł “Timber Pro”, Cadwork, HSBCAD.

C. Wykonawca inwestycji (deweloper, GC — general contractor)

• Łańcuch odpowiedzialności: wykonawca odpowiada za zastosowanie wyrobu zgodnego z DoP. Sprawdza dokumenty przed dostawą na plac budowy (kod śledzenia produktu, numer partii, certyfikat zgodności konkretnej dostawy z DoP).
• Uzgodnienia przeciwpożarowe: rozporządzenie MSWiA z 7.06.2010 r. wymaga uzgodnienia z PSP dla budynków drewnianych powyżej 2 kondygnacji. Dokumentacja pożarowa: symulacja pożaru (Fire Dynamics Simulator), plan ewakuacji, system detekcji i gaszenia.
• Warunki przechowywania na budowie: CLT wrażliwy na wilgoć — wymaga magazynowania pod przykryciem, na paletach, unikania bezpośredniego kontaktu z gruntem. Norma EN 16351 klasa użytkowania 2 zakłada wilgotność drewna ≤ 20%.

D. Zamawiający publiczny

• SIWZ/OPZ — zapis “element CLT z ETA, producent z certyfikatem ZKP klasy 1 AVCP, dokumentacja z CE i DoP zgodna z CPR” — daje zamawiającemu pewność jakościową.
• Preferencje ESG: zamawiający publiczny (urząd, uczelnia, szpital) coraz częściej wymaga LCA (Life Cycle Assessment — ocena cyklu życia) wyrobu z wartościami GWP (Global Warming Potential). CLT z polskich zakładów ma GWP ≈ −800 kg CO₂ eq/m³ (magazyn węgla) vs. stal −(+1800) kg CO₂ eq/t czy beton (+120 kg CO₂ eq/m³).
• Koszt vs. korzyść: CLT 15–25% droższy na m³ niż beton zbrojny, ale pozwala na 30–40% skrócenie czasu budowy (prefabrykacja) i redukcję emisji CO₂ o 50–70% (kluczowe dla raportu ESG).

Rola Multicert w ścieżce CLT

Multicert nie jest TAB (Technical Assessment Body) — ścieżka ETA należy do ITB, IBDiM lub zagranicznych TAB. Nasza rola:

1. Certyfikacja ZKP producentów CLT — System 2+ AVCP wg ISO/IEC 17065 (akredytacja PCA AC 210). Audyt zakładu producenta (np. Steico Czarnków, TALMON Nowogard) — weryfikacja procedur zakładowej kontroli produkcji, zgodność z wymaganiami ETA i ze standardami jakościowymi producenta.
2. Certyfikacja Znaku B — dobrowolna certyfikacja dla rynku polskiego. Znak B jest dodatkowym sygnałem dla zamawiających publicznych, szczególnie dla inwestycji finansowanych ze środków samorządowych i dotacji (preferują dokumenty krajowe).
3. Audyty łańcucha dostaw — na zamówienie inwestora weryfikujemy zgodność dostaw CLT z deklaracją (numer partii, certyfikat gatunkowy drewna, ścieżka śledzenia od lasu do budowy — chain of custody wg FSC® lub PEFC™).
4. Integracja z programami autorskimi Multicert:
   • Program Certyfikacji Hoteli — element konstrukcyjny “Gold Sustainability” uwzględnia udział materiałów biogennych.
   • Animal Welfare — łańcuch dostaw materiałów drewnianych.

Rekomendacja dla producenta wchodzącego na rynek

Etap 1 — Przygotowanie (2–3 miesiące)

• Audyt wewnętrzny zakładu wg wymagań EAD 130005-00-0304.
• Opracowanie procedur ZKP (Zakładowej Kontroli Produkcji) — minimum 40 procedur (od przyjęcia drewna do wysyłki gotowego CLT).
• Kalibracja sprzętu kontrolno-pomiarowego (wilgotnościomierze, maszyny wytrzymałościowe).
• Zatrudnienie Menedżera Jakości z kompetencjami w zakresie konstrukcji drewnianych.

Etap 2 — ETA (10–14 miesięcy)

• Wybór TAB (rekomendacja: ITB dla polskich producentów — niższe koszty, lepsza komunikacja w j. polskim; alternatywa: OIB Austria dla producentów eksportujących do DACH).
• Badania typu (ITT) — 400–800 tys. zł.
• Opracowanie ETA — 8–12 tygodni po zakończeniu badań.
• Pierwsza DoP + oznakowanie CE.

Etap 3 — System 1 AVCP i Znak B Multicert (2–3 miesiące)

• Audyt ZKP przez jednostkę notyfikowaną — partnerskie ITC Zlín (Notified Body nr 1023). Multicert posiada akredytację PCA AC 210 wg ISO/IEC 17065 w zakresie krajowym (Znak B); dla wyrobów CLT objętych ścieżką CE/ETA notyfikacja w NANDO leży po stronie ITC Zlín. Multicert koordynuje cały proces po stronie klienta.
• Wydanie certyfikatu ZKP.
• Równolegle: certyfikat Znaku B wydany przez Multicert — dla rynku polskiego.

Koszt całkowity

Dla pierwszego produktu: 800 tys. – 1,5 mln zł. Kolejne produkty (rozszerzenie ETA): 150–300 tys. zł/produkt. Utrzymanie (audyty nadzorcze roczne): 40–80 tys. zł/rok.

Powiązany program autorski Multicert

Dla wyrobów opisanych w tej interpretacji — w Systemie 4 AVCP lub spoza zharmonizowanych norm europejskich (hEN) — uruchomiliśmy autorski program dobrowolnej certyfikacji Multicert Verified (MS-CPR 001:2026). Program prowadzony w zakresie akredytacji PCA AC 210 wg ISO/IEC 17065:2012, schemat Type 6 wg ISO/IEC 17067:2013.

Certyfikat nie zastępuje CE (jeśli wymagane) — jest uzupełnieniem, dokumentem niezależnej weryfikacji honorowanym przez zamawiających publicznych (GDDKiA, samorządy, inwestorzy publiczni), deweloperów i generalnych wykonawców. Producent otrzymuje graficzny znak Multicert Verified + wpis do publicznego rejestru certyfikatów.

Pełne wytyczne MS-CPR 001:2026 + 3 załączniki (checklist audytora, wzory dokumentów, macierz wymagań): 👉 multicert.pl/dokumenty/program-certyfikacji-multicert-verified

Źródła i dalsze czytanie

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 (CPR) — zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych.
• PN-EN 16351:2021 — Konstrukcje drewniane. Drewno klejone warstwowo krzyżowo (CLT). Wymagania.
• EAD 130005-00-0304:2015 — Solid wood slab element to be used as a structural element in buildings. EOTA.
• PN-EN 14080:2013 — Konstrukcje drewniane. Drewno klejone warstwowo i drewno lite klejone warstwowo. Wymagania.
• PN-EN 1995-1-1:2010 — Eurokod 5. Projektowanie konstrukcji drewnianych.
• CEI-Bois (European Confederation of Woodworking Industries) — raporty rynkowe CLT 2024.
• FPInnovations — Design and Performance of Cross-Laminated Timber (CLT), Vancouver, 2023.
• Komisja Europejska — Mandat M/573 dla CEN/CENELEC, status prac harmonizacyjnych dla wyrobów drewnianych.

Interpretacja opracowana przez Zespół Multicert na podstawie aktualnego stanu prawnego UE i Polski (kwiecień 2026 r.). Mandat M/573 dla harmonizacji EN 16351 znajduje się w toku — po wejściu zharmonizowanej wersji w życie (planowane 2028–2029 r.) ścieżka ETA zostanie zastąpiona przez DoP wg normy. Aktualizacje publikujemy na multicert.pl/interpretacje.