Cementownia z Mazowsza dostała ten email
W lutym 2026 jeden z największych krajowych producentów betonu otrzymał wiadomość od długoletniego niemieckiego klienta:
„Od stycznia 2026 wymagamy zweryfikowanych danych o emisjach wbudowanych dla każdej tony cementu z waszego importu. Bez tych danych nie możemy wypełnić deklaracji CBAM bez ryzyka 100 €/t kary. Termin: 31 marca 2026. W przeciwnym razie szukamy innego dostawcy.”
To nie był kapryśny klient. To CBAM — mechanizm dostosowywania cen na granicach UE, ustanowiony Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956. Wszedł w fazę definitywną 1 stycznia 2026 — co potwierdziła Komisja Europejska w komunikacie z 23 grudnia 2025 — i fundamentalnie zmienia warunki gry dla każdej firmy importującej cement, stal, aluminium, nawozy, wodór lub elektryczność do Unii Europejskiej.
Dla tej cementowni odpowiedź była prosta — od trzech lat posiadała aktywne EPD wystawione przez Multicert w Programie EPD Polska. Zweryfikowane emisje wbudowane A1–A3 były dostępne natychmiast. Dla wielu polskich producentów ten email z lutego oznaczał miesiące pracy lub utratę kontraktu.
Ten artykuł wyjaśnia: co dokładnie zmieniło się 1 stycznia 2026, kogo dotyczy w Polsce, jakie są realne koszty kar i jak zweryfikowane EPD skraca o 80% drogę do spełnienia wymagań CBAM.
Co to jest CBAM w 60 sekundach
CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism — mechanizm dostosowywania cen na granicach UE) to instrument wprowadzony Rozporządzeniem (UE) 2023/956 mający na celu wyrównanie konkurencji między producentami unijnymi (płacącymi za emisje CO₂ w ramach EU ETS) a importerami z krajów trzecich, gdzie ceny CO₂ są niższe lub nie istnieją.
W praktyce: importer do UE płaci za każdą tonę CO₂ wbudowaną w importowany produkt taką samą cenę, jaką płaciłby producent unijny w EU ETS. To zatrzymuje ucieczkę emisji (carbon leakage) — przenoszenie produkcji emisyjnej poza UE.
Sektory objęte CBAM:
- Cement (klinkier, cement portlandzki, cement glinowy, cementy specjalne)
- Żelazo i stal (w tym półprodukty: bloki, wlewki, kęsy, blachy, pręty)
- Aluminium (surowe i półprodukty)
- Nawozy (azotowe i fosforowe)
- Wodór (przemysłowy)
- Elektryczność (energia elektryczna importowana)
Co się zmieniło 1 stycznia 2026
Do końca 2025 roku obowiązywał okres przejściowy: importerzy mieli obowiązek tylko kwartalnego raportowania emisji wbudowanych, bez konieczności zakupu certyfikatów ani płacenia kar.
Od 1 stycznia 2026 zaczęła się faza definitywna:
| Element | Okres przejściowy 2023–2025 | Faza definitywna od 2026 |
|---|---|---|
| Częstotliwość raportowania | Kwartalna | Roczna (do 30 września) |
| Weryfikacja danych | Nie wymagana | Wymagana (akredytowany weryfikator) |
| Zakup certyfikatów CBAM | Nie | Tak (od lutego 2027) |
| Kary za brak | Brak | 100 €/t CO₂ bez certyfikatu |
| Status importera | Podmiot raportujący | Upoważniony zgłaszający CBAM (rejestracja krajowa) |
| Zwolnienie de minimis | 150 € wartości / przesyłkę | 50 ton/rok łącznie wszystkie sektory |
Pierwsza roczna deklaracja CBAM za rok 2026 musi być złożona do 30 września 2027 — taki termin precyzuje art. 6 rozporządzenia 2023/956. Sprzedaż certyfikatów CBAM przez wspólną europejską platformę rusza 1 lutego 2027. Pierwsze zwroty certyfikatów (czyli faktyczne pokrycie emisji za 2026) — wrzesień 2027.
Wyjątek de minimis: Importerzy, których łączny import produktów objętych CBAM wynosi mniej niż 50 ton rocznie, są w pełni zwolnieni ze wszystkich obowiązków CBAM (rejestracja, raportowanie, certyfikaty). Próg ustanowiło Rozporządzenie EU 2025/2083 (pakiet upraszczający Omnibus). Dla porównania: jeden samochód ciężarowy cementu = ~25 ton, więc dwa transporty rocznie wyczerpują limit.
Kogo to dotyczy w Polsce — realne liczby
CBAM jest często postrzegany jako problem importerów z Chin czy Indii. W Polsce jest inaczej. Najwięksi dostawcy produktów objętych CBAM to bezpośredni sąsiedzi — Ukraina i Białoruś.
Polska importuje znaczne wolumeny cementu z Ukrainy — wzrost w latach 2019–2024 wyniósł niemal 3000%, jak wskazują dane Stowarzyszenia Producentów Cementu. Każdy polski producent betonu kupujący cement z Ukrainy lub Białorusi staje się od 1 stycznia 2026 podmiotem CBAM. Typowa wytwórnia betonu zużywająca 30 000 t cementu rocznie przy medianie emisji 800 kg CO₂/t cementu generuje 24 000 t CO₂ wbudowanego — przy cenie certyfikatu 85 €/t daje to 2,04 mln € rocznie kosztu certyfikatów CBAM.
Eksport ukraińskiej stali walcowanej do UE w 2025 roku osiągnął 2,65 mln ton, z czego do Polski poszło 744 000 t stali walcowanej płaskiej (+19% rok do roku) i 336 000 t stali walcowanej długiej (+57%) plus 106 000 t rur stalowych (+23%) — według danych Eurostat za rok 2025. Każdy polski importer hurtowy stali konstrukcyjnej, każda fabryka konstrukcji stalowych korzystająca z półproduktów ukraińskich, każdy dystrybutor blach trapezowych — od 2026 podlega CBAM.
Dla aluminium, nawozów, wodoru i elektryczności wzorzec jest podobny — Białoruś, Ukraina, Turcja, Maroko — głównie do Polski przez logistyczny hub w Małaszewicze, Hrebenne lub Medykę.
Pięć rzeczy które musisz mieć od stycznia 2026
1. Status upoważnionego zgłaszającego CBAM (rejestracja krajowa). Każdy importer powyżej progu 50 t/rok musi zarejestrować się jako upoważniony zgłaszający CBAM w polskim organie krajowym — Krajowym Ośrodku Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). Bez tego statusu nie można złożyć deklaracji CBAM ani kupić certyfikatów. Rejestracja trwa zwykle 6–12 tygodni — wniosek wymaga dokumentów rejestrowych firmy, opisu działalności, prognozy importu i wskazania reprezentanta CBAM w organizacji.
2. Zweryfikowane dane o emisjach wbudowanych. To kluczowy wymóg, którego większość firm nie ma. Dane muszą być: zweryfikowane przez akredytowanego weryfikatora wg ISO 14064-3:2019 lub EN 17029:2019, konkretne dla danego producenta i konkretnego zakładu produkcyjnego, pokrywające moduły A1 (wydobycie surowców) + A2 (transport do zakładu) + A3 (produkcja), wyrażone w kg CO₂ ekwiwalentu na jednostkę produktu (zwykle tona). Jest jeden gotowy mechanizm dający dokładnie te dane: EPD typu III wg EN 15804+A2:2019.
3. Roczna deklaracja CBAM. Składana raz w roku (do 30 września za poprzedni rok), zawiera identyfikację importera, wykaz wszystkich importów produktów CBAM (kod CN, masa, kraj pochodzenia), całkowite emisje wbudowane w tonach CO₂ ekwiwalentu, liczbę certyfikatów CBAM przeznaczonych do zwrotu oraz ewentualne korekty z tytułu opłat CO₂ już zapłaconych w kraju pochodzenia (jeśli istnieje krajowy ETS).
4. Zakup certyfikatów CBAM. Sprzedaż prowadzona przez wspólną europejską platformę (rusza 1 lutego 2027). Cena certyfikatu CBAM = średnia tygodniowa cena uprawnień EU ETS. W styczniu 2026 cena ETS oscylowała wokół 85 €/t CO₂ — według bieżących notowań na ICE EUA. Importer musi nabyć i zwrócić wystarczającą liczbę certyfikatów do pokrycia 100% zweryfikowanych emisji wbudowanych z importu danego roku. Brak — kara 100 €/t.
5. Klauzule w umowach z dostawcami. Polski importer musi mieć w umowie z producentem spoza UE klauzulę zapewniającą: dostęp do zweryfikowanych danych o emisjach (zwykle aktualizacja roczna), współpracę przy weryfikacji w razie kontroli, notyfikację o istotnych zmianach w procesie produkcji wpływających na emisje, wskazanie czy producent zapłacił krajową opłatę CO₂ (do odliczenia od CBAM). Bez tych klauzul importer jest sam w obliczu kontroli celnej.
EPD + ISO 14064-3 = skrót do zgodności z CBAM
Dla cementowni, hut i wszystkich producentów wyrobów objętych CBAM zweryfikowane EPD typu III to gotowy raport CBAM. Oto dlaczego.
EPD wystawione wg EN 15804+A2 zawiera obowiązkowo moduły A1 (surowce), A2 (transport do zakładu), A3 (produkcja) ze zweryfikowanymi emisjami GHG (Global Warming Potential, wskaźnik GWP). To są dokładnie emisje wbudowane wymagane przez CBAM.
Weryfikacja EPD musi być wykonana przez akredytowanego weryfikatora środowiskowego — dokładnie tak samo jak weryfikacja CBAM. Standard weryfikacji to ISO 14064-3:2019 lub EN 17029:2019 — oba wymienione przez Komisję Europejską jako akceptowane dla CBAM.
W praktyce: producent posiadający aktywne EPD typu III ma już 80% wymogów CBAM spełnionych. Pozostałe 20% to:
- Notyfikacja krajowego ETS (jeśli jest) dla zakładów produkcyjnych eksportujących do UE
- Aktualizacja EPD w cyklu rocznym (zamiast standardowego 5-letniego dla EPD)
- Współpraca z polskim importerem przy jego deklaracji CBAM (przekazanie danych w formacie EU CBAM)
Multicert prowadzi Program EPD Polska i wystawia EPD typu III dla wyrobów budowlanych, w tym cementu (EN 197-1) i betonu towarowego (EN 206) w systemie AVS 3+. EPD+ jest wydawane tego samego dnia co audyt ZKP — bez dodatkowych wizyt w wytwórni.
Koszty i oszczędności — twarda matematyka
Porównajmy dwa scenariusze dla tego samego importera cementu, dla wolumenu 30 000 t/rok z Ukrainy:
| Pozycja | Bez zweryfikowanych danych | Ze zweryfikowanym EPD od dostawcy |
|---|---|---|
| Współczynnik emisji | 880 kg CO₂/t (90. percentyl, wartość domyślna KE) | 720 kg CO₂/t (CEM II/B-S, dane realne) |
| Emisje wbudowane | 26 400 t CO₂ | 21 600 t CO₂ |
| Cena certyfikatu | 85 €/t | 85 €/t |
| Roczny koszt certyfikatów CBAM | 2 244 000 € | 1 836 000 € |
| Oszczędność roczna | — | 408 000 € |
Koszt EPD typu III w Multicert (Program EPD+ Polska): od 6 990 PLN dla wytwórni do 5 receptur, aktualizacja roczna 1 990 PLN. Zwrot z inwestycji = 18 miesięcy w prostym scenariuszu, 3 miesiące dla większych wolumenów.
Harmonogram 2026–2027 — co kiedy się dzieje
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| 1 stycznia 2026 | Start fazy definitywnej CBAM, koniec okresu przejściowego |
| 1 sierpnia 2026 | Koniec używania wartości domyślnych — od teraz tylko dane zweryfikowane |
| 1 lutego 2027 | Start sprzedaży certyfikatów CBAM (wspólna europejska platforma) |
| 30 września 2027 | Termin: pierwsza roczna deklaracja CBAM za rok 2026 |
| 30 września 2027 | Termin: zwrot certyfikatów CBAM pokrywających emisje 2026 |
| Styczeń 2028 | Start systematycznego rozliczania (faza definitywna w pełnej skali) |
Co zrobić DZIŚ — lista działań dla CFO i managera ds. zrównoważonego rozwoju
- Zinwentaryzuj import — zsumuj tonaże produktów CBAM (cement, stal, aluminium, nawozy, wodór, energia) z ostatnich 12 miesięcy. Powyżej 50 t łącznie? Jesteś podmiotem CBAM.
- Zarejestruj się jako upoważniony zgłaszający CBAM w KOBiZE — wniosek na 6–12 tygodni rozpatrywania.
- Skontaktuj dostawców spoza UE — zażądaj zweryfikowanych danych o emisjach lub wskaż termin (np. 30 czerwca 2026) na uzyskanie EPD lub raportu ISO 14064-1 z weryfikacją.
- Dla producentów eksportujących do UE — wystaw EPD typu III natychmiast. Bez tego stracisz polskich, niemieckich i francuskich klientów.
- Dla polskich producentów wyrobów objętych CBAM (cement, stal) — wystaw EPD i pokaż klientom unijnym że masz lepsze emisje niż wartości domyślne. Konkurencyjna przewaga warta 5–10 €/t produktu.
- Wpisz klauzule CBAM do nowych umów z dostawcami spoza UE.
- Uwzględnij koszty CBAM w kalkulacjach cenowych. Cement 80 €/t + transport + marża + CBAM 80 €/t = nowa rzeczywistość ekonomiczna.
Powiązane regulacje 2026 — pełny kontekst
CBAM nie istnieje w próżni. Działa w sieci powiązanych regulacji ESG i klimatycznych UE:
- EU ETS (Emissions Trading System) — system cen CO₂ dla producentów unijnych. CBAM wyrównuje warunki konkurencji wobec producentów spoza UE
- CSRD Omnibus I — raportowanie ESG, dane CBAM trafiają do raportu zrównoważonego rozwoju
- CBAM + darmowe alokacje ETS — w 2026 zaczyna się wycofywanie darmowych alokacji ETS (do 2034 zero), co podniesie cenę certyfikatów CBAM
- CPR 2024/3110 — nowe rozporządzenie wyrobów budowlanych, dla cementu wymagać będzie danych środowiskowych wg EN 15804
- Cyber Resilience Act i EU AI Act — równoległe terminy zgodności w 2026
Multicert — zweryfikowane dane o emisjach dla CBAM
Multicert jest akredytowaną jednostką certyfikującą wyroby budowlane (PCA AC 210, ISO/IEC 17065:2012) prowadzącą Program EPD Polska. Wystawiamy:
- EPD typu III wg EN 15804+A2:2019 dla cementu, betonu towarowego, prefabrykatów, kruszyw
- Raporty ISO 14064-1 zweryfikowane wg ISO 14064-3 dla emisji organizacyjnych (CBAM Scope 1+2)
- Certyfikaty FPC wymagane dla CE pod CPR (równoległa zgodność)
Standardowy czas wystawienia EPD+ w systemie AVS 3+: 6–8 tygodni. Dla producentów posiadających już certyfikat ZKP — synergia z audytem nadzorczym oznacza EPD wydane tego samego dnia, bez dodatkowej wizyty w zakładzie.
Skontaktuj się
W sprawie wystawienia EPD lub raportu ISO 14064-1 dla zgodności z CBAM:
Renata Wojnowska — Wyroby budowlane, EPD, ZKP tel.: (+48) 730 668 341 e-mail: [email protected]
Pierwsza wycena EPD gotowego pod CBAM dla Twojego zakładu: w ciągu 2 godzin w godzinach pracy.
Linki uzupełniające:
- Program EPD Polska — operator Multicert
- Cement — certyfikacja PCA AC 210
- Beton towarowy — EPD+ AVS 3+
- Akredytacja PCA AC 210 — pełen disclosure
- Wersja rosyjska dla producentów z UA/BY
Literatura normatywna:
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 — CBAM
- Rozporządzenie wykonawcze (UE) 2025/2083 — pakiet upraszczający Omnibus (de minimis)
- ISO 14064-3:2019 — Greenhouse gases — Specification with guidance for the verification and validation of greenhouse gas statements
- EN 15804+A2:2019 — Sustainability of construction works — Environmental product declarations — Core rules for the product category of construction products
- EN 17029:2019 — Conformity assessment — General principles and requirements for validation and verification bodies
Autor artykułu
Zespół Multicert
Redakcja Multicert · Akredytacja PCA AC 210
Artykuły przygotowuje zespół audytorów i specjalistów Multicert z wieloletnim doświadczeniem w certyfikacji systemów ISO, wyrobów CE oraz regulacjach UE.